Akü, enerjiyi kimyasal konumda depolayan elektro kimyasal bir cihazdir. Bir elektrik devresiyle baglanti kuruldugunda, kimyasal enerji, elektrik enerjisine dönüsür. Bütün aküler yapisal olarak birbirine benzer ve bir grup elektro kimyasal hücreden olusur. Her hücre bir pozitif, bir negatif elektrot ve bir ayiraçtan (seperatörden) olusur. Akü Desarj edilirken iki elektrotun içinde bulunan farkli materyaller arasinda elektro kimyasal bir degisim meydana gelir.
Elektronlar pozitif ve negatif elektrotlar arasinda hareket ederken bir dis devreyi de faaliyete geçirir (Farlar, mars motoru vs.)
SERVIS TALIMATI
Akümülatörün bakimi için dikkat edilmesi gereken noktalar:
Satin alinan akümülatörü, seperatörleri 1cm asacak sekilde 27'C de 1280 gr/cm3 (31.5 Bome) sulandirilmis akü asidi (asidli su-elekrolit) konur. Renkli ve kalitesiz asitli sular aküyü tahrip eder. Aküye sadece ilk sulandirmada asitli su konur. Bir daha asitli su konmaz.
Bu sekilde sulandirilan aküler 2 saat dinlendirildikten sonra mutlaka akü amperajinin 1/20 si kadar IKMAL SARJINA baglanmalidir. Sarj esnasinda yogunluk artisini saatte bir kontrol ediniz. Üç defa ayni degeri okudugunuz ve yogunluk 27'C 1280 gr/cm3 (31.5 bome) degerini verdigi taktirde akü sarj olmustur, vasitaya takilabilir.
Akümülatörlerde buharlasma yoluyla sadece su (H2O) eksilir. Asit (H2SO4) eksilmez. Bu bakimdan akümülatöre sadece eksilen su kadar ve seperatörleri 1cm asacak sekilde saf su konur. Akümülatördeki su seviyesi kontrol edilmeli, asitli su min. seviyenin altina düstügü taktirde MUTLAKA SAF SU ile ikmal edilmelidir.
Kullanilmayan akülerin elektroliti asla dökülmez ve akü ayda birdefa ikmal sarjina tabi tutulur. Elektroliti dökülen akünün plakalari yanar, akü hurda haline dönüsür.
Akümülatör araca takilirken veya sökülürken kivilcim çikarmasini ve tehlike olusmasini önlemek için önce (+) POZITIF KABLO ucu akünün POZITIF KUTUP basina baglanmali Sonra (-) NEGATIF KABLO ucu NEGATIF KUTUP basina baglanmalidir. Akü Araçtan sökülürken önce negatif uç sökülmelidir.
Akümülatör daima temiz tutulmali, Motor yikama yapildigi taktirde üzeri koruma altina alinmalidir. Kutup baslari siki baglanmali ve büsonlarin hava delikleri daima açik bulundurulmalidir.
Tasima esnasinda sulu (elektroliti konmus) AKÜLERI YAN veya TERS çevirmeyiniz.
AKÜLERIN TAMIRI MÜMKÜN DEGILDIR. TAMIR ETMEYE ETTIRMEYE ÇALISMAYINIZ.
Aküler sülfürik asit ihtiva eder. Asit yakici ve korozif bir maddedir. Kullanimi sirasinda aküden çikacak gazlar patlayici olabilir. Kivilcim ve atesle yaklasmayiniz, gözlerinizi koruyunuz.
AKÜ TIPLERI
Enerjiyi depolamak için farkli materyaller kullanilabilir ve aküler genellikle o akünün yapisinda aktif olarak kullanilan materyalle tanimlanirlar. (Nikel/kadmiyum, nikel/demir veya lityum/demir.)
Diger akülerse elektrotlarda bulunan diger tip materyallerle ve kullanilan elektrolit tipine göre adlandirilirlar. En yaygin olanlari kursun asit aküleridir. Kullanilan aktif materyal, hücrelerin voltajini belirler ve hücrelerin sayisi da akünün toplam voltajini belirler.
Bir kursun asit akünün 2 V. civarinda nominal voltaji vardir. Bir çok araba aküsü bu tip 6 hücreden olusmaktadir. Bu yüzden 12 V. lik bir voltaja sahiptirler.
AKÜNÜN IÇINDE KI REAKSIYON;
Akü desarj edildiginde her iki elektrottaki aktif maddelerde elektro-kimyasal bir degisim olur. Çok basit anlamda, negatif elektrottaki madde oksijenle tepkimeye girerek elektronlarini serbest birakir, yani daha negatif bir konuma gelir. (Anot reaksiyonu). Ayni zamanda pozitif elektrottaki madde azalir ve elektrot daha da pozitiflesir (Katot reaksiyonu) Elektronlar pozitif ve negatif kutuplari birlestiren bir dis devre araciligiyla elektrotlar arasinda dolasir.
AKÜ SEÇIMINDEKI DIKKAT EDILMESI GEREKENLER;
Motor çalistirilirken her defasinda yüksek akim vermelidir.
Bir kaç çalistirma girisiminden sonradaki çabucak çalistirma yapabilmektedir.
Bir çok mars motoru ve mars motor devri ile uyum saglamalidir.
Çok sicak ve çok soguk iklim kosullarinda çalismalidir.
Çok büyük ve agir olmamalidir.
Küçük yerlere rahatça monte edilebilmelidir.
Titremeye, darbeye ve sarsintiya karsi dayanikli olmalidir.
Büyük çarpmalardan sonra dahi kirilmamali ve akintiya sebebiyet vermemelidir.
Kullanimi ve sarji kolay ve güvenli olmalidir.
Modern arabalarin elektronik sistemlerinin verimli olarak kullanimi için gerekli
olan enerji açikligini doyuracak bir özellige sahip olmalidir.
Yavasça kendini sarj etmelidir, yüksek rezerv kapasiteli ve uzun ömürlü olmalidir.
Tekrar sarj edilmesi kolay ve çabuk olmalidir.
Farkli sekillerde monte edilmesi mümkün olmalidir.
Bakim gerekmemelidir.
AKÜLER DE IKLIM KOSULLARININ ETKILERI
Soguk ortamda;
Soguk havalarda akülere neler oldugu konusunda bir çok yanlis kani mevcuttur. Insanlar genellikle aküler düsük isilarda, soguk havalarda kapasitelerini kaybetmezler diye düsünürler. Ama bu genellikle yanlistir, kaybederler. Hem de enerji saglama yetenekleri azalir.
Derece düstükçe aküdeki kimyasal reaksiyon yavaslar. -10C°' den sonra her derece isi düsüsünde kimyasal reaksiyon süresi ikiye katlanir.
Bu yagin soguk havadaki özelligiyle kiyaslanabilir. Derece düstükçe yag akiskanligini gittikçe yitirir.
Kimyasal terminolojide kursun plakalarin içinde durdugu asit , kursun plakalara dogru kursun sülfat olmak için içindeki sülfiri harekete geçirir ve bu hareket tekrarlanir, iste belirtilen bu hareket soguk havalarda oldukça yavaslar.
Akünün gücü isi ile temas halinde oldugu zaman azalir (aküler fonksiyonlarini en iyi + 10C° ile +30C° arasinda gösterirler)
Akünün gücünde asiri isidan dolayi meydana gelen azalma, aküyü soguk havada kullanmadan anlasilmaz. Bunun sebebi akünün yüksek isida kullanildiginda ortaya çikan asinmadir.
SORUN, kimyasal reaksiyonun yüksek derecelerde daha hizlanmasidir. Akü daha çabuk enerji üretir, bu da elektrotlardaki asinmanin artmasi demektir. Buna ilaveten gaz orani yükselir. Su buharlasir ve asinmayi daha da hizlandiran asit daha çok yogunlasir.
Isi sorunu, sadece aracin sicak iklimde kullanilmasinda ortaya çikmaz. Eger akü bir isi kaynaginin yanina veya sicak bir bölüme konulursa akünün ömrü belirgin bir sekilde kisalir.
Bu sebepten ötürü, akü sicak bir ortamda kullanilacagi zaman isidan korumak için levhalar kullanilir.
AKÜLERIN SARJ EDILMESI
Bir kursun asit aküsü disardan bir güç kaynagiyla sarj edildiginde desarj süresi olustugu gibi, elektrotlar zit yöne giderler. Bunun olusmasi için dis güç kaynaginin aküden daha çok enerji üretmesi gerekmektedir.
Her kursun asit ünitesi takriben 2V üretir. Bu da sarjin amacina göre 10V' luk bir araba aküsü için her üniteye 2.2-2.4 V ya da toplam 13.2-14.4 V verilmesi anlamina gelir.
Bir mars aküsü genellikle aracin kendi jeneratörü tarafinda sarj edilir. Fakat hepimizin de bildigi gibi akü herhangi bir nedenle bosalmis olabilir. Yani bir akünün doldurma cihazina ihtiyaç duydugu an gelmistir.
FAZLA SARJ
Asiri yükleme akünün belirtilen noktanin üzerinde sarj edilmesi ile ortaya çikan yaygin bir hatadir. Akünün ömrünün bitimine neden olur.
Akülerde asiri yükleme hidrojen ve oksijenin birikmesine ve uçup gitmesine sebep olur.
Bu gazlar patlayici oksi-hidrojen karisimi halini alirlar. Bu yüzden bu islem daima iyi havalandirilmis yerlerde yapilmalidir.
Aküde gaz olusurken, dereceyi düsüren ve yogunlugu arttiran elektrolitten su buharlasir. Açikta kalan palakalarda hasar meydana gelir.
Asiri yüklemede meydana gelen su kaybini tamamlamak için akülere aritilmis su konulur.
Asiri yüklemeden meydana gelen bu etki genellikle gözle görülmez ve akünün ömrünün kisalmasi ile sonuçlanir.
English
Bilisim ve Teknoloji Hizmetleri ) tarafindan hazirlanmistir ::: Webmaster ( Mustafa ÇETIN )